ورقهای فلزی موجدار، قابهای چوبی و شیشههایی که با زاویه کنار هم قرار گرفتهاند؛ در عکسهای خانه شخصی فرانک گری، پیدا کردن مرز میان ساختمان قدیمی و بخشهای تازه، خودش بخشی از تماشای بناست. شبکههای فلزی بالای ساختمان هم این تصور را تقویت میکنند که شاید هنوز چیزی از کار باقی مانده باشد.
خانه در سانتامونیکای کالیفرنیا قرار دارد و بخش اصلی بازسازی آن در سال ۱۹۷۸ انجام شد. ظاهر ناتمامش، حاصل انتخاب مصالح و شیوه کنار هم قرار دادن آنهاست. مؤسسه حفاظت از بناهای لسآنجلس نیز این حسِ دائماً در حال ساخت بودن را از ویژگیهای خانه توصیف میکند.
خانه قدیمی میان لایههای تازه

گری ساختمان موجود را در طرح جدید نگه داشت. در معرفی پروژه در مجله Architect، توضیح داده شده که بخش عمده خانه اولیه حفظ شد و الحاقات تازه پیرامون سه سمت آن شکل گرفتند. به همین دلیل، در نمای بنا میتوان هم سقف شیبدار و فرم آشنای خانه قدیمی را دید و هم حجمهایی را که بعداً به آن اضافه شدهاند.
این همنشینی، نمایی با چند لایه به وجود آورده است. بعضی قسمتها پشت ورق فلزی قرار میگیرند، بعضی از میان شیشه دیده میشوند و بخشهایی از ساختمان قدیمی همچنان در قاب باقی میمانند. چشم برای دنبال کردن شکل خانه، میان این سطوح جابهجا میشود.
از روی عکسها میتوان دید که اتصال بخشهای مختلف، عمداً به یک پوسته صاف و یکدست تبدیل نشده است. هر مصالح، رنگ و بافت خودش را حفظ کرده و محل برخورد آنها در ترکیب نما دیده میشود.
چرا مصالحی با ظاهر کارگاهی؟
تخته چندلایی، ورق موجدار و شبکه فلزی، مصالحی آشنا در محیطهای کارگاهی و صنعتیاند. حضور آشکار آنها در یک خانه مسکونی، بخش مهمی از واکنش اولیه بیننده به این بنا را توضیح میدهد.
گری در مصاحبهای در سال ۲۰۱۹ با Architectural Record، درباره علاقهاش به استفاده از مصالح معمول و واکنش مردم به آنها صحبت کرده است. او توضیح میدهد که کنجکاو بوده ببیند چگونه میتوان با متریالی که مردم ظاهرش را دوست ندارند، کار کرد و آن را پذیرفتنیتر ساخت.
این توضیح، انتخاب مصالح خانه را به تجربهای درباره سلیقه عمومی و امکانات طراحی پیوند میدهد. معمار، برداشت رایج از این مصالح را هم موضوع طراحی قرار داده بود. بافتی که در یک کارگاه عادی به نظر میرسد، در کنار پنجره و سقف یک خانه، توجه را به خودش جلب میکند.
توری از هر زاویه یک جور دیده میشود

در خانه گری، توری حصاری با شبکه لوزیشکل خود در کنار سطوح بسته فلزی و قابهای شیشهای قرار گرفته است. از میان آن میتوان قسمتهایی از پسزمینه را دید، در حالی که لبه و امتداد خود شبکه نیز در شکل کلی ساختمان حضور دارد.
گری در گفتوگوی آرشیوشده با برنامه Fresh Air به همین ویژگی اشاره کرده است. به توضیح او، شبکه از روبهرو امکان دیدن پشت خود را میدهد و وقتی از زاویه به آن نگاه کنیم، بستهتر به نظر میرسد. او همچنین از بررسی وزنها و پوششهای مختلف این مصالح صحبت میکند.
برای خواندن نمای این خانه، زاویه دید اهمیت پیدا میکند. شبکه فلزی، ورق موجدار و شیشه، هرکدام میزان متفاوتی از پسزمینه را نشان میدهند. در تصویر جزئیات بنا، عبور نگاه از توری و بازتاب روی شیشه را میتوان کنار سطح کدر ورق فلزی دنبال کرد.
انتخاب متریال در اینجا به آنچه از پشت سطح دیده میشود نیز مربوط است؛ موضوعی که در مدل سهبعدی و رندر معماری هم باید به آن توجه کرد.
حجمهایی که با هم همجهت نیستند
قابهای شیشهای زاویهدار، خواندن فرم خانه را پیچیدهتر میکنند. در عکس نزدیکِ نما، یک حجم شیشهای مورب کنار پنجرهای با فرم معمول و سقف شیبدار قدیمی دیده میشود. خطوط این اجزا در یک امتداد قرار ندارند و همین تفاوت، چشم را میان بخشهای مختلف حرکت میدهد.
برای مخاطب معماری، بررسی این برخوردها میتواند از شمردن مصالح جالبتر باشد: لبه شیشه کجا به ورق نزدیک میشود؟ شبکه فلزی چه بخشی از پسزمینه را باز میگذارد؟ ساختمان اولیه در کدام قاب همچنان قابل تشخیص است؟
این پرسشها نشان میدهند که ظاهر نامتعارف خانه از رابطه اجزای مشخصی شکل گرفته است. در مدلسازی چنین بنایی، زاویه قابها و فاصله لایهها به اندازه انتخاب تکسچر اهمیت دارند.
خانهای که در سالهای بعد هم تغییر کرد
بازسازی خانه به مرحله نخست محدود نماند. در معرفی پروژه در مجله Architect، از تغییرات دیگری در سال ۱۹۹۱ برای پاسخ به نیازهای خانواده یاد شده و مؤسسه حفاظت از بناهای لسآنجلس نیز به ادامه تغییرات تا سال ۱۹۹۲ اشاره کرده است. بنابراین، هنگام مقایسه عکسهای این خانه باید دوره ثبت آنها را هم در نظر گرفت.
گری در سال ۱۹۸۹ جایزه پریتزکر را دریافت کرد. در معرفی رسمی او در وبسایت پریتزکر، خانه سانتامونیکا یکی از نمونههای شناختهشده استفاده نامتعارفش از مصالح معمول معرفی شده است.
حس نیمهتمام بودن خانه، از دیده شدن لایههای قدیمی و تازه، مصالح خامنما و قابهایی با جهتهای متفاوت به وجود میآید. برای فهم تصمیم گری، میتوان دوباره به تصویر بنا برگشت و مسیر همین لایهها را دنبال کرد؛ هرکدام بخشی از خانه را آشکار میکنند و بخشی را پشت خود نگه میدارند.



16