در معماری مدرن و طراحی پلانهای مسکونی، بهینه سازی فضا و استفاده حداکثری از مساحت مفید، اصلی ترین دغدغه آرشیتکت ها است. معمولاً فضاهای تاسیساتی به نفع فضاهای کاربری (مانند پارکینگ یا لابی) کوچک میشوند. در این میان، یکی از چالش های مهم در نقشه های فاز دو (نقشه های اجرایی)، جانمایی مخزن آب عمودی در پلان به شکلی است که تداخلی با سیرکولاسیون حرکتی و الزامات زیبایی شناختی ساختمان نداشته باشد.
در این مقاله تخصصی، به بررسی تکنیک های استفاده از فضاهای مرده معماری و معرفی ابعاد دقیق مخازن جهت جانمایی در نقشههای اتوکد (AutoCAD) میپردازیم.
استراتژی فضایی طراحی فضای زیرپله و داکت های کور

بسیاری از طراحان، فضاهای زیرپله، کنج های پارکینگ یا داکت های تاسیساتی باریک را به عنوان فضاهای «پرت» یا غیر مفید در نظر می گیرند. در حالی که با یک انتخاب هوشمندانه، این فضا ها بهترین مکان برای استقرار تجهیزات آبرسانی هستند.
برخلاف یک مخزن افقی که سطح مقطع (Footprint) بسیار زیادی را در پلان اشغال می کند و نیازمند فضاهای عریض است، مخازن ایستاده و بلند با اشغال حداقلِ مساحت کف، از ارتفاع فضا برای ذخیرهسازی سیال استفاده میکنند. این ویژگی به مهندسان معمار اجازه میدهد تا حجم قابل توجهی از آب را در باریک ترین بخش های پلان جای دهند. البته در بسیاری از موارد طراحان از مخازن زیر پله ای که برای این فضا ها طراحی شده اند استفاده می کنند که به دلیل نوع قالب قیمت بالاتری نسبت به مخازن عمودی دارند و برای مدیریت هزینه ها در صورت امکان ترجیح می دهند که از مخازن عمودی استفاده کنند.
تجربه اجرایی چالش عرض درب موتورخانه در یک پروژه مسکونی
اهمیت اطلاع دقیق از ابعاد استاندارد مخازن پلیمری، در زمان اجرای پروژه خود را نشان میدهد. در یکی از پروژه های مسکونی در غرب تهران، آرشیتکت فضای بسیار مناسبی را در موتورخانه برای قرارگیری مخزن آب لحاظ کرده بود؛ اما یک خطای محاسباتی در طراحی عرض درب موتورخانه باعث شد تا پس از اتمام سفت کاری، امکان عبور مخزن استوانهای استاندارد از چارچوب درب فراهم نباشد.
تخریب دیوار بتنی موتورخانه هزینه های سنگینی در پی داشت. راهکار نجات بخش در این پروژه معماری، تغییر نقشه خرید و استفاده از یک مخزن آسانرو (Slim Tank) بود. این مخازن عمودی با مهندسی خاص و عرض بسیار کم (معمولاً زیر ۶۰ سانتیمتر) طراحی شدهاند تا به راحتی از باریکترین درب های ساختمانی و راهروها عبور کرده و در فضاهای محدود مستقر شوند.
جدول راهنمای ابعاد برای جانمایی در نقشههای فاز دو
برای آنکه طراحان بتوانند فضای دقیقی را در نقشههای معماری به تجهیزات آبرسانی اختصاص دهند، دسترسی به ابعاد مخازن آب عمودی یک الزام طراحی است. در جدول زیر، ابعاد پرکاربردترین مخازن ایستاده جهت مدلسازی در نرمافزارهای معماری (مانند رویت و اتوکد) ارائه شده است:
| ظرفیت مخزن عمودی | قطر پایه / عرض (سانتیمتر) | ارتفاع کل (سانتیمتر) | تناسب با فضاهای معماری |
| ۵۰۰ لیتری (کوتاه) | ۸۵ | ۱۰۵ | عالی برای فضای زیرپله و خرپشتههای کوتاه |
| ۱۰۰۰ لیتری (استاندارد) | ۱۰۵ | ۱۴۰ | ایدهآل برای کنج پارکینگ با محدودیت سطح مقطع |
| ۱۰۰۰ لیتری (آسانرو / مکعبی) | ۶۰ | ۱۶۵ | عبور آسان از دربهای استاندارد آپارتمانی |
| ۲۰۰۰ لیتری (بلند) | ۱۳۰ | ۱۹۵ | نیازمند موتورخانههای بزرگ با سقف بلند |
(نکته معماری: در طراحی پلان، همیشه حداقل ۱۵ الی ۲۰ سانتی متر فضای آزاد (Clearance) در اطراف مخزن برای عبور لولهها و دسترسی سرویس کار تاسیسات در نظر بگیرید).
سخن پایانی
یک طراحی معماری بی نقص، تلفیقی از زیبایی شناسی و درک درست از محدودیت های تاسیساتی ساختمان است. شناخت دقیق ابعاد هندسی تجهیزات، از بروز خطا های پرهزینه در زمان اجرا (فاز ۳) جلوگیری می کند.
به آرشیتکت ها و دفاتر مهندسی پیشنهاد میشود برای دریافت کاتالوگهای فنی دقیق، آبجکت های ابعادی برای مدل سازی و مشاوره در زمینه انتخاب بهینه ترین فرم هندسی مخزن بر اساس محدودیت های پلان، با مراجع تخصصی تامین تجهیزات در ارتباط باشند. استفاده از خدمات یک تامین کننده مخازن پلی اتیلن بازرگانی سادات که با الزامات معماری و محدودیت های فضایی پروژه های لوکس و صنعتی آشنایی کامل دارد، تضمین کننده اجرای بی نقص تاسیسات در هماهنگی کامل با معماری ساختمان خواهد بود.



17