آشنایی با اصول طراحی روف گاردن و انتخاب گیاهان

روف گاردن چیست؟ روف گاردن یا بام سبز، فضای سبزی روی پشت‌بام ساختمان است که با گیاهان، گلدان‌ها و بخش‌هایی برای نشستن و استراحت شکل می‌گیرد. پیش از اجرای روف گاردن باید تحمل وزن ساختمان، عایق رطوبتی و مسیر خروج آب مشخص شود تا رطوبت به سقف آسیب نزند. در معمار آنلاین با اصول طراحی روف گاردن، انتخاب گیاهان مناسب و نکات ساخت آن آشنا می‌شوید تا بدانید برای تبدیل پشت‌بام به فضایی سبز و قابل استفاده، چه جزئیاتی را باید در نظر بگیرید.

روف گاردن چیست؟

روف گاردن یا باغ بام، فضای سبزی روی پشت‌بام است که علاوه بر گیاهان و گلدان‌ها، بخش‌هایی برای نشستن و استراحت هم دارد. اصطلاح بام سبز معنای گسترده‌تری دارد و به پشت‌بامی گفته می‌شود که با پوشش گیاهی طراحی شده حتی اگر فضای مخصوص نشستن نداشته باشد. البته این دو عبارت در بسیاری از منابع به‌جای هم به کار می‌روند. در طراحی بام سبز، پیش از هر چیز باید تحمل وزن ساختمان، عایق‌کاری سقف و مسیر خروج آب باران مشخص شود. هدف از طراحی هم روی شکل نهایی فضا اثر می‌گذارد. برای مثال پشت‌بامی که برای دورهمی در نظر گرفته شده به فضای نشستن و سایه‌بان نیاز دارد، اما در بام مخصوص پرورش گیاه، سطح کاشت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

#تصویر

انواع روف گاردن کدام‌اند؟

انواع روف گاردن از نظر عمق بستر کشت، نوع گیاهان و وزن نهایی به سه گروه تقسیم می‌شوند. 

روف گاردن گسترده

در این روش، بستر کشت کم‌عمق است و گیاهان کوتاه و مقاوم به کم‌آبی در آن رشد می‌کنند. عمق بستر در بسیاری از طرح‌ها حدود ۶ تا ۱۵ سانتی‌متر است، اما نوع گیاه و سیستم اجرایی این مقدار را تغییر می‌دهد. وزن کمتر و رسیدگی محدودتر، ویژگی‌های اصلی این مدل هستند.

روف گاردن نیمه‌متمرکز

این نوع بین دو سیستم دیگر قرار می‌گیرد و فضای بیشتری برای کاشت گل‌ها، گیاهان پوششی و بوته‌های کوچک فراهم می‌کند. عمق بستر کشت در بسیاری از نمونه‌ها حدود ۱۵ تا ۳۰ سانتی‌متر است. تنوع گیاهی بیشتر، رسیدگی و آبیاری دقیق‌تری هم می‌خواهد.

روف گاردن متمرکز

اگر هدف، ساخت باغی با درختچه، درختان کوچک و محل نشستن روی پشت‌بام باشد، سیستم متمرکز فضای بیشتری برای طراحی فراهم می‌کند. بستر کشت در این روش عمیق‌تر است و وزن خاک خیس، گیاهان و تجهیزات هم افزایش پیدا می‌کند به همین دلیل، مهندس سازه باید پیش از اجرا ظرفیت تحمل بار ساختمان را تأیید کند.

اجزای اصلی روف گاردن و لایه‌های بام سبز

در ساخت روف گاردن، زیر گیاهان و گلدان‌ها چند لایه قرار می‌گیرد که هرکدام وظیفه مشخصی دارند از جلوگیری از نفوذ آب به سقف گرفته تا خارج‌کردن آب اضافی و فراهم‌کردن فضای رشد ریشه‌ها.

پیش از اجرا، مهندس سازه باید ظرفیت تحمل وزن ساختمان را تأیید کند. محاسبات باید وزن خاک در حالت خیس، گیاهان، گلدان‌ها، مبلمان و افراد را در نظر بگیرند. شیب‌بندی سقف و مسیر خروج آب هم اهمیت زیادی دارند. اگر آب روی بام جمع شود یا کف‌شورها با خاک و برگ مسدود شوند، احتمال آسیب به لایه‌های زیرین افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، آبروها باید برای نظافت و رفع گرفتگی در دسترس بمانند. بستر کشت روف گاردن با خاک معمولی باغچه تفاوت دارد. این بستر باید وزن نسبتاً کمی داشته باشد، آب اضافی را عبور دهد و رطوبت موردنیاز ریشه را نگه دارد. ترکیب آن با توجه به نوع گیاه، عمق کاشت و شرایط آب‌وهوایی انتخاب می‌شود. ترتیب لایه‌ها در همه بام‌ها یکسان نیست؛ برای مثال، محل قرارگیری عایق حرارتی به نوع سیستم سقف بستگی دارد. همچنین در بعضی سیستم‌ها، لایه محافظ و ضدریشه یا زهکشی به‌صورت ترکیبی اجرا می‌شوند. نقشه فنی و مشخصات سیستم انتخاب‌شده، جزئیات نهایی اجرا را تعیین می‌کنند.

#تصویر

چطور روف گاردن را به فضایی دنج تبدیل کنیم؟

اول مشخص کنید روف گاردن را بیشتر برای استراحت، دورهمی یا غذاخوردن می‌خواهید. برای نشیمن، مبل یا نیمکت با روکش مقاوم در برابر آفتاب و باران در نظر بگیرید. در چیدمان روف گاردن، وسایل را طوری بچینید که مسیر رفت‌وآمد باز بماند و صندلی‌ها فضای کافی برای جابه‌جایی داشته باشند. اگر پشت‌بام از ساختمان‌های اطراف دید دارد، برای حفظ حرم خصوصی از فلاورباکس‌های بلند یا صفحه‌های مشبک در کناره نشیمن استفاده کنید. برای جلوگیری از شلوغی بصری، یک بخش مثل میز غذاخوری یا نشیمن را نقطه اصلی فضا قرار دهید و بقیه وسایل را اطراف آن بچینید. سایه‌بان یا پرگولا، نشستن زیر آفتاب مستقیم را راحت‌تر می‌کند. چون باد روی پشت‌بام شدیدتر است، پایه‌ها و اتصالات آن باید محکم باشند. برای دیدن جای مبلمان پیش از خرید، طراحی با کمک آبجکت مبلمان چوبی و آبجکت میز غذاخوری در طرح سه‌بعدی تری دی مکس به مشخص‌شدن فضای اشغال‌شده کمک می‌کند. برای نورپردازی روف گاردن، ریسه‌های نوری را بالای نشیمن یا دور پرگولا نصب کنید و پله‌ها و مسیر رفت‌وآمد را با چراغ جداگانه روشن نگه دارید. آبجکت ریسه نوری هم در طرح سه‌بعدی، جای تقریبی چراغ‌ها را نشان می‌دهد.

اگر می‌خواهید پیش از خرید وسایل، چیدمان کلی را ببینید، از مرجع فایل سه بعدی معمارآنلاین و مجموعه آبجکت تری دی مکس برای جانمایی مبلمان و عناصر تزئینی در طرح استفاده کنید.

#تصویر

چه گیاهانی برای روف گاردن مناسب‌اند؟

برای انتخاب گیاهان مناسب روف گاردن، میزان آفتاب، شدت باد و فضای ریشه را در نظر بگیرید. پشت‌بام آفتاب‌گیر به گیاهان مقاوم به گرما نیاز دارد، اما در گوشه‌های سایه‌دار گزینه‌های دیگری رشد بهتری دارند.

گل‌های مناسب روف گاردن

اگر به گل‌های رنگارنگ علاقه دارید، گازانیا، شمعدانی و اطلسی را در نظر بگیرید. گازانیا آفتاب مستقیم را دوست دارد و در روزهای گرم به آبیاری نیاز دارد. شمعدانی در گلدان رشد خوبی دارد و اطلسی گل‌های زیادی تولید می‌کند، اما خاکش نباید زود خشک شود.

گیاهان پوششی و کم‌آب‌خواه

سدوم و ناز یخی برای پوشاندن سطح خاک مناسب‌ هستند. برگ‌های گوشتی سدوم آب را در خود نگه می‌دارند و ناز یخی در آفتاب گل می‌دهد. این گیاهان برای بام‌هایی که بستر کشت کم‌عمق دارند، گزینه‌های مناسبی هستند به شرط آنکه زهکشی درست اجرا شده باشد.

گیاهان معطر و درختچه‌ها

رزماری و اسطوخودوس هم برگ‌های معطر دارند و هم در بخش‌های آفتاب‌گیر رشد خوبی نشان می‌دهند. برای ایجاد حاشیه سبز یا کمی ارتفاع، شمشاد و بعضی گونه‌های سرو را در نظر بگیرید. پیش از کاشت سرو در گلدان، فضای رشد ریشه و وزن نهایی گلدان را بسنجید. نمایش آبجکت درخت سرو در طرح سه‌بعدی، جای درخت را پیش از اجرا مشخص می‌کند. اما شرایط واقعی کاشت باید جداگانه سنجیده شود.

سیستم آبیاری، زهکشی و نگهداری روف گاردن

آبیاری درست و خروج به‌موقع آب اضافی، برای سالم‌ماندن گیاهان و سقف ضروری است. گرفتگی لوله‌ها یا جمع‌شدن آب روی بام، به گیاهان و بخش‌های زیرین آسیب می‌زند. آبیاری قطره‌ای آب را مستقیم به پای گیاه می‌رساند و هدررفت آن را کاهش می‌دهد. هر چند وقت یک‌بار، قطره‌چکان‌ها و لوله‌ها را از نظر گرفتگی و نشتی کنترل کنید تا همه گیاهان به‌اندازه کافی آب بگیرند. مقدار آب موردنیاز به نوع گیاه، دمای هوا و رطوبت خاک بستگی دارد. پیش از آبیاری، خاک را لمس کنید؛ اگر هنوز مرطوب است، آب بیشتری ندهید. خیس‌ماندن دائمی خاک باعث پوسیدگی ریشه می‌شود. بعد از بارندگی شدید، اگر آب روی بام جمع شد، مسیر خروجی و کف‌شورها را بررسی کنید. برگ‌های خشک و زباله‌ها را از اطراف آبروها بردارید تا مسیر خروج آب بسته نشود. لکه‌های رطوبت روی سقف زیر بام یا دیوارهای مجاور هم نیاز به پیگیری دارند؛ برای پیدا کردن علت نشتی، از متخصص کمک بگیرید. در ماه‌های اول کاشت، گیاهان به رسیدگی بیشتری نیاز دارند. پس از استقرار ریشه‌ها، دفعات آبیاری را بر اساس وضعیت خاک و آب‌وهوا تنظیم کنید. در مناطق سردسیر هم پیش از یخبندان، لوله‌ها و تجهیزات آبیاری را طبق دستور سازنده برای زمستان آماده کنید.

سوالات متداول

آیا اجرای روف گاردن روی هر ساختمانی امکان‌پذیر است؟

خیر. اجرای روف گاردن به ظرفیت تحمل وزن سازه، وضعیت عایق‌کاری و امکان زهکشی مناسب بستگی دارد. پیش از اجرا، مهندس سازه باید شرایط ساختمان را بررسی کند.

هزینه ساخت روف گاردن به چه عواملی بستگی دارد؟

مساحت پشت‌بام، نوع بام سبز، تجهیزات آبیاری، عایق‌کاری، پوشش گیاهی و مبلمان بر هزینه نهایی تأثیر می‌گذارند. هزینه نگهداری و تعمیرات احتمالی را هم در نظر بگیرید.

آیا روف گاردن باعث گرم‌تر یا خنک‌تر شدن ساختمان می‌شود؟

روف گاردن با ایجاد سایه و تبخیر آب می‌تواند به کاهش گرمای سطح بام کمک کند. میزان تأثیر آن به نوع پوشش گیاهی، ضخامت بستر کشت و عایق حرارتی ساختمان بستگی دارد و جایگزین عایق‌کاری اصولی نیست.

جمع‌بندی

روف گاردن فضایی سبز روی پشت‌بام است که با انتخاب درست گیاهان، اجرای لایه‌های محافظ و چیدمان اصولی، به محلی برای استراحت و دورهمی تبدیل می‌شود. پیش از اجرا، ظرفیت سازه، عایق‌کاری سقف و مسیر خروج آب را در نظر بگیرید تا هزینه‌های تعمیر و نگهداری کاهش پیدا کند. برای ایده‌گرفتن از چیدمان مبلمان، نورپردازی و پوشش گیاهی پیش از اجرا، به مطالب و فایل‌های سه‌بعدی معمار آنلاین سر بزنید و طرح بام سبز خود را با دید دقیق‌تری آماده کنید.